साथीभाइ र आफन्तबाटै पनि बालबालिका बेचबिखनको जोखिम

1 घन्टा पहिले प्रकाशित

Smrititimes

जनकपुरधाम
असोज १५ गते । ऋण, गरिबी, पारिवारिक विघटन, हिंसा, शिक्षाको अभाव तथा रोजगारीका लागि हुने बसाइँसराइका कारण जोखिममा रहेका बालबालिका मानव बेचबिखन तथा जबरजस्ती श्रमको उच्च जोखिममा पर्ने गरेको एक अध्ययनले देखाएको छ।
द एशिया फाउन्डेसनले न्यू एरा र शक्ति समूहसँगको सहकार्यमा गरेको तीनवर्षे ‘नेपालमा बालबालिका बेचबिखनसम्बन्धी प्रारम्भिक अध्ययन’ ले बालबालिका अपरिचित व्यक्ति वा संगठित सञ्जालबाट मात्र नभई साथीभाइ, परिवारका सदस्य तथा आफूले चिनेका र विश्वास गरेका व्यक्तिबाट समेत बेचबिखनको जोखिममा पर्ने गरेको देखाएको हो।
धनुषाको जनकपुरमा आयोजित कार्यक्रममा अध्ययनका निष्कर्ष सार्वजनिक गर्दै अनुसन्धानकर्ताले गरिबी, पारिवारिक समस्या, हिंसा र शिक्षाको पहुँचको अभावले बालबालिकालाई अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्न बाध्य बनाउने र त्यहाँ उनीहरू शोषण तथा दुव्र्यवहारको जोखिममा रहने बताए। अध्ययनले १० वर्षसम्मका बालबालिकासमेत अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्न पुग्ने अवस्था रहेको उल्लेख गरेको छ।
अध्ययनमा मनोरञ्जन क्षेत्र, सीमापार मानव बेचबिखन तथा इँटाभट्टा, गलैँचा, तयारी पोसाक, जरी उत्पादन र घरेलु काममा हुने जबरजस्ती बालश्रमलाई प्रमुख क्षेत्रका रूपमा समेटिएको छ। अनुसन्धानका क्रममा ६५४ जना प्रभावित तथा पीडितबाट प्राप्त अनुभव र जानकारीलाई विश्लेषण गरिएको जनाइएको छ।
न्यू एराका अनुसन्धानकर्ता डा. जीवन बानिया र सचिन श्रेष्ठले कार्यक्रममा अध्ययनका प्रमुख निष्कर्ष प्रस्तुत गर्दै बालबालिका बेचबिखन तथा जबरजस्ती श्रममा पर्न योगदान गर्ने कारण, शोषणका क्रममा भोगेका अनुभव र पुनःएकीकरणका अवस्थाबारे जानकारी दिएका थिए। अध्ययनमा गुणात्मक र परिमाणात्मक दुवै विधि प्रयोग गरिएको उनीहरूले बताए।
अनुसन्धानले बेचबिखन तथा जबरजस्ती श्रमबाट प्रभावित बालबालिकामा उद्धार र पुनःस्थापनापछि पनि दीर्घकालीन असर रहने देखाएको छ। त्यसैले प्रभावित बालबालिकाका लागि उद्धारपछि पनि निरन्तर तथा दीर्घकालीन सहयोग आवश्यक रहेको अध्ययनको निष्कर्ष छ।
त्यस्तै, न्यायमा पहुँच र न्यायिक प्रक्रियामा बालबालिकाको अर्थपूर्ण सहभागिता सुनिश्चित गर्न बालमैत्री तथा प्रभावितमैत्री न्यायिक संयन्त्र आवश्यक रहेको अध्ययनले औँल्याएको छ। अध्ययनबाट प्राप्त सिफारिसहरू सहभागीमूलक प्रक्रियाबाट तयार पारिएको र राष्ट्रिय तथा प्रादेशिक तहका सरोकारवालासँगको परामर्शबाट प्रमाणीकरण गरिएको जनाइएको छ।
कार्यक्रममा शक्ति समूहका देवका केसीले सहजीकरण गरेका थिए भने संस्थापक सदस्य चरिमाया तामाङले सहभागीलाई स्वागत गर्दै कार्यक्रमको उद्देश्यबारे जानकारी गराएकी थिइन्। व्यवस्थापनतर्फ विवेक शर्मा र अनुज लुइँटेलले सहजीकरण गरेका थिए। अध्ययन प्रस्तुतिपछि सहभागीबीच तथ्याङ्क र त्यसका प्रभावबारे अन्तरक्रियात्मक प्रश्नोत्तरसमेत गरिएको थियो।
कार्यक्रममा जिल्ला समन्वय समिति धनुषाकी उपसभापति संगीता ठाकुर, प्रमुख जिल्ला अधिकारी प्रेमप्रसाद लुइँटेल, जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी उपरीक्षक रोशन खड्का, सशस्त्र प्रहरी बलका प्रहरी उपरीक्षक भीमबहादुर बिष्ट, राष्ट्रिय योजना आयोगका अशोककुमार मेहता तथा जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाका उपप्रमुख किशोरी शाहलगायतको उपस्थिति थियो।
उद्योग वाणिज्य संघ, बालबालिका खोजतलास केन्द्र, ट्रेड युनियन, जिल्ला अदालत, स्थानीय तहका सम्बन्धित शाखा, स्वास्थ्य, उद्योग–वाणिज्य तथा पर्यटन, गृह–कानुन तथा सञ्चार र श्रम तथा यातायात क्षेत्रका प्रतिनिधि, नागरिक समाज तथा सञ्चारमाध्यमका प्रतिनिधिसमेत कार्यक्रममा सहभागी थिए।
अध्ययन परियोजना संयुक्त राज्य अमेरिकाको राज्य विभागअन्तर्गत मानव बेचबिखन अनुगमन तथा नियन्त्रणसम्बन्धी कार्यालयको आर्थिक सहयोगमा सञ्चालन गरिएको हो। परियोजनाको उद्देश्य जोखिममा रहेका बालबालिकाका लागि प्रभावकारी, सांस्कृतिक रूपमा उपयुक्त तथा उनीहरूको आवश्यकतामा आधारित हस्तक्षेप निर्माण गर्न आवश्यक तथ्याङ्क र प्रमाण उपलब्ध गराउनु रहेको आयोजकले जनाएको छ।